Ogólne zarysy biblii cz 12

NOWY  TESTAMENT  O NATCHNIENIU  STAREGO  TESTAMENTU

Drugie twierdzenie, a mianowicie, Ŝe Nowy Testament głosi, iŜ Stary Testament jest natchnionym przez Boga objawieniem i jako taki jest częścią przez Boga natchnionych wyroczni Kościoła Chrześcijańskiego, jest łatwo udowodnić. Dowodzi tego nie tylko list do Rzymian 3:2, uprzednio cytowany w innym związku, ale takŜe Chrystus i Apostołowie, którzy pouczają o tym bezpośrednio w wielu miejscach i zawsze to zakładają ilekroć wspominają o Starym Testamencie. Klasycznym tekstem w tej sprawie jest 2 do Tym.3:15-17. W nim św. Paweł mówi Tymoteuszowi, Ŝe od dzieciństwa studiował Pisma Święte, a więc ma na myśli Stary Testament, bo Ŝadna z ksiąg Nowego Testamentu nie była jeszcze napisana, gdy Tymoteusz był dzieckiem. Nazywa więc on cały Stary Testament pismem natchnionym przez Boga, które dzięki temu jest poŜyteczne dla celów doktryny, strofowania /zbijania/, naprawy i pouczania o sprawiedliwości, wystarczającym całkowicie do przygotowania sług Pańskich do ich pracy. Przeciwnicy natchnionego charakteru Biblii, a w szczególności Starego Testamentu mają w tym tekście przeszkodę nie do pokonania, jeśli chodzi o ich teorie. Jakiej by nie uŜywali sofistyki świadectwo to udaremnia wszelkie ich ataki. Nie jest to jednak jedyny tekst w tej sprawie. Następujący szereg myśli potwierdza tę naukę. Jezus mówi, Ŝe Bóg w krzaku 57gorejącym dał objawienie  Izraelowi, „Wam" na dowód zmartwychwstania /Mat.22:31/. Zachariasz powiada, Ŝe Bóg obiecałZbawiciela zarówno przez usta Swych proroków jak i ich pisma od początku Wieku Izraelskiego /Łuk.l:70/. Święty Paweł oznajmił rzymskim Izraelitom, Ŝe Duch Święty przemawiał przez Izajasza proroka do ich ojców /Dz.Ap.28:25/. Mówi on nam, Ŝe Bóg przemawiał w róŜnych czasach i róŜnymi sposobami do ojców za pośrednictwem proroków /Hebr.1:1/. Cytując z Psalmów powiada on, Ŝe to co cytowałbyło mową Ducha Świętego /Hebr.3:7/.Święty Piotr powiada, Ŝe prorocy badali pisma, przez które Duch święty świadczył o Chrystusie /1 Piotra 1:11/. On równieŜ zapewnia nas, Ŝe Pisma Starego Testamentu nie pochodziły z woli ludzkiej, lecz Ŝe piszący je byli pobudzeni i natchnieni przez Ducha Świętego. Tak więc róŜne wątki myśli i rozumowań podanych tutaj dowodzą, Ŝe w czasach Chrystusa i Apostołów hebrajski Stary Testament był objawieniem natchnionymprzez Boga i danym przez Niego Kościołowi Izraelskiemu. Z drugiego zaś twierdzenia wynika równieŜ, Ŝe: Nowy Testament poucza, iŜ Stary Testament jest częścią natchnionych przez Boga wyroczni Kościoła Chrześcijańskiego a to jest widoczne z faktu, Ŝe Chrystus i pisarze Nowego Testamentu cytują ze Starego Testamentu jako z autorytatywnego źródła, gdy chodzi o wiarę i praktykę Kościoła Chrześcijańskiego. Właśnie dlatego. Ŝe Chrystus i pisarze Nowego Testamentu to czynili, Kościół Chrześcijański zawsze przyjmował Stary Testament jako część przez Boga natchnionych wyroczni. Stary Testament był naprawdę jedyną Biblią Kościoła do czasu napisania Nowego Testamentu, a to jest samo przez się oczywiste.Sam Stary Testament świadczy o swym kanonicznym charakterze. Tym zaś, co zgodnie z Biblią daje księdze charakter kanoniczny  jest fakt, Ŝe została ona napisana przez człowieka natchnionego przez Boga. Pierwszą częścią kanonu Starego Testamentu jest Pięcioksiąg, napisany przez MojŜesza, który był składany uroczyście około Skrzyni Przymierza na świadectwo swego Boskiego pochodzenia i autorytetu /5 Moj.31:24-26/. Było teŜ obowiązkiem odczytywanie Pięcioksięgu w całości przed ludem przynajmniej raz w ciągu siedmiu lat /5 Moj.31:10-13/, kaŜdy przyszły król musiał posiadać kopię Pięcioksięgu i stale miał go studiować /5 MojŜ.17:18,19/. RównieŜ Jozue miał polecenie posiadać jego kopię /to zaś wskazuje, Ŝe wszyscy inni sędziwie Izraela jako niemal  - królowie mieli ten sam nakaz/, czytać i studiować ją, medytować nad nią, a takŜe mówić o Pięcioksięgu i zgodnie z nim postępować. Saul zaś stracił swe królestwo z powodu swego 58 nieposłuszeństwa wobec jednego z jego nakazów /l Sam.15/. Dawid nawoływał Salomona do posłuszeństwa wobec prawa MojŜesza /1.Król.2:3/, podobnie jak sam miał często polecenie przestrzegania go /1 Król.11:6; 14:8; 9:4; 11:34,38/. Królowie Izraela byli chwaleni lub krytykowani zaleŜnie od tego czy przestrzegali czy nie to prawo. Pięcioksiąg z powodu apostazji złych królów i zaniedbywania go,  a takŜe ich wpływu na lud, przez jakiś czas był zagubiony, lecz został on znów odnaleziony za czasów Jozyjasza /2 Król.22:8-20/. Jozue dodał dodatek do Starego Testamentu po zakończeniu Pięcioksięgu /Jozue 24:26/. Podobnie uczynił Samuel /l Sam.10:25/.Te zaś dwa fakty ukazują nam, w jaki sposób księgi Starego Testamentu po Pięcioksięgu znalazły się w Biblii: Kiedykolwiek w czasie Wieku Izraelskiego księga została napisana przez człowieka natchnionego, stawała się ona napodstawie tego faktu częścią Starego Testamentu, w ten więc sposób powiększał się Stary Testament. Nigdy nie było jakiegoś specjalnego soboru  - jak to wyŜsi krytycy głoszą  - który by ustalał kanoniczny charakter ksiąg Starego Testamentu. Raczej, gdy we właściwy sposób uznany człowiek natchniony przez Boga napisał księgę, to lud Izraela przyjmował ją jako część Kanonu, Biblii. W ten sposób rósł Kanon aŜ w czasach Ezdrasza, Nehemiasza i Malachiasza osiągnął pełnię  swego wzrostu w swej części Starego Testamentu. Nie tylko fakty tu podane dowodzą, Ŝe właśnie w ten sposób powstawał Kanon, ale i fakt, iŜ Izaiasz 34:16 odwołuje się do księgi Jehowy, w której proroctwa wcześniejsze od księgi Izajasza były opisane przez proroków, dowodzi tego. Dowodzi tego i dalszy fakt, Ŝe Daniel odwołuje się do księgi, w której było dane proroctwo Jeremiasza, mające się spełnić /Daniel 9:2/. Tak więc księgi Starego Testamentu stopniowo były łączone w jedną całość, w miarę jak kaŜda z natchnionych ksiąg była napisana.

APOKRYFY  NIE  SĄ  KSIĘGAMI  KANONICZNYMI

Apokryfy, których straŜnicy wyroczni BoŜych Starego Testamentu nigdy nie uznawali za część Kanonu i które dlatego teŜ częścią Kanonu nie mogą być, lecz które Rzym usiłował uznać za pisma kanoniczne, przez samą swą zawartość okazują, iŜ nie są godne by naleŜeć do Kanonu. Kryterium dla Apokryfów jak i dla wszystkich innych pism, składa się z siedmiu negatywnych pewników opartych na autorytecie Pisma świętego i jego nauki. Te pewniki są następujące: księga albo nauka nie moŜe być uznana za natchnioną, o ile jest sprzeczna z tekstami Pisma Świętego, z doktrynami, z charakterem BoŜym,  z 59ofiarami za grzech, z faktami i z  celami objawienia BoŜego. Apokryfy poddane tej próbie i próbie liczbowania biblijnego okazują się pismami nie natchnionymi. Księgi Tobiasza i Judyty zawierają wiele geograficznych, chronologicznych i historycznych błędów; popierają one przesądy i błędne mniemania i ogłaszają, iŜ usprawiedliwienie zaleŜy od wypełnienia zewnętrznych, formalnych prac. Księgi Mądrości Salomona i Eklezjastyk /Ecclesiasticus/, choć zawierają wiele pięknych rzeczy, głoszą moralność głównie opartą na oportunizmie i niezgodne są ze świętością Boga. Ich mądrość to nie mądrość Salomona, lecz mądrość aleksandryjska. Preegzystencja dusz z ich przeznaczeniem określonym przez zachowanie się przed urodzeniem jest jedną z jego nauk / Mądrości 8:19,20/. Księga ta naucza, Ŝe ciało materialne jest uznane za cięŜar i przeszkodę dla duszy /9:15/. 0na naucza o dziwach, zamiast nauczać o cudach. Dodane tam są teŜ zupełnie niewiarygodneszczegóły, gdy chodzi o plagi egipskie /16:l7/. Symboliczne znaczenie przypisywane do stroju arcykapłana jest fałszywe /18:24,25/. Zamordowanie Abla przez Kaina jest podane fałszywie jako przyczyna potopu /10. 4/. Salomon nie mógł być autorem tej księgi, gdyŜ mówi ona, Ŝe Izrael był pod władzą swych nieprzyjaciół, poza tym jest ona napisana po grecku! Eklezjastyk /Ecclesiasticus/zaś wśród wielu dobrych rzeczy uczy takŜe następujących błędów: Ŝe dawanie jałmuŜny odkupuje grzechy, Ŝe nie naleŜy okazywać wspaniałomyślności wobec złych ludzi, Ŝe moŜna być okrutnym wobec niewolników, Ŝe naleŜy nienawidzić Samarytan, Ŝe oportunizm moŜe zastępować sprawiedliwość /3:30; 12:4-7; 33:26,28; 43:5; 50:25,26; 38:17/.Księga Barucha, którą rzekomo się uwaŜa za napisaną przez towarzysza Jeremiasza, cytuje z Daniela i Nehemiasza, z których jeden pisał o 70 lat, a drugi o 200 lat później! Księga Barucha jest teŜ napisana po grecku. Ona mówi, Ŝe Baruch był wzięty do Babilonu, podczas gdy Biblia powiada, Ŝe udał się on z Jeremiaszem do Egiptu /Jeremiasz 43:6/.W księdze Barucha mówi się o świątyni jako istniejącej i  o ofiarach w niej dokonywanych, podczas gdy Biblia poucza, iŜ była ona zniszczona wraz z całym miastem w roku 607 przed Chrystusem. W księdze Barucha są wspomniane naczynia świątyni, które rzekomo powróciły do Jerozolimy za czasów Jeremiasza, podczas gdy Biblia poucza, Ŝe powróciły one za czasów Zorobabela i Ezdrasza. Mówi ona, Ŝe Bóg słucha modlitw umarłych, bo Jeremiasz po śmierci miał  się modlić za Izraela /to jest główną przyczyną, iŜ Rzym uznał Apokryfy za naleŜące do Kanonu/.Sprzeczną jest ona z księgą Jeremiasza, gdyŜ głosi, Ŝe babilońska niewola trwała przynajmniej przez siedem pokoleń. 60 RównieŜ 1 i 2 księga Machabeuszów zawiera wiele błędów. Druga księga zawiera wiele legend i baśni, a takŜe podaje ona zadziwiającą opowieść o przechowywaniu ognia świętego. Według niej Jeremiasz miał schować przybytek /który wówczas nie istniał/, arkę i złoty ołtarz na górze Nebo. Usprawiedliwia ona samobójstwo, a takŜe uświęca modlitwy i ofiary za umarłych /dlatego teŜ została uznana przez Rzym jako naleŜąca do Kanonu/. Autor jej nie twierdzi, Ŝe pisze z natchnienia, lecz tylko, Ŝe pisze zgodnie ze swymi zdolnościami. Dodatki do księgi Estery są sprzeczne z księgą tej nazwy w Biblii i wprowadzają zamieszanie w jej opowiadanie. Dodatki do księgi Daniela, tak  zwana rzekoma modlitwa trzech młodzieńców w piecu ognistym, nie jest właściwie modlitwą, lecz medytacją, nie stosowaną do tej sytuacji oraz podaje niektóre szczegóły niezgodne z prawdziwym opisem /w.23-27/. Historia Zuzanny zawiera grę słów dowodzącą, iŜ była napisana po grecku. Legenda Bela i Smoka jest tworem głupiej wyobraźni. Tak więc Apokryfy gwałcą wszystkie siedem pewników Pisma Świętego i jego interpretacji, a więc nie mogą być częścią Biblii. Gdyby  nią były, to Izraelici, którzy byli uznanymi BoŜymi opiekunami Pisma świętego, przyjęliby je za część Biblii i strzegliby ich jako takich. Fakt bowiem, Ŝe Bóg naznaczył ich jako kustoszy objawienia Starego Testamentu, świadczy, iŜ Bóg nie wybrałby ich na opiekunów Biblii, gdyby nie byli oni zdolni przyjąć objawienia BoŜego i strzec tylko to, co było objawieniem BoŜym. Prawdziwy Stary Testament jest w swych księgach i swej nauce w całkowitej zgodzie z siedmioma pewnikami, a więc z punktu widzenia tych pewników Ŝaden zarzut nie moŜe być postawiony przeciwko jego natchnionemu charakterowi. Księgi StaregoTestamentu doszły do nas dobrze zabezpieczone i uznane. MoŜemy więc z całym zaufaniem powiedzieć o nich: „Oto Palec BoŜy". „Całe Pismo Ścięte jest natchnione przez Boga". MoŜemy więc je przyjąć z całym zaufaniem jako przez Boga natchnione objawienie.NajwaŜniejsze zarysy dotychczasowej dyskusji mogą być streszczonew dwu następujących zdaniach: 1/Kanon Starego Testamentu, to znaczy księgi, które się stały Biblią Izraela, powstał nie - jak sobie niektórzy wyobraŜają - jako rezultat pracy soboru uczonych Izraelitów, lecz dzięki napisaniu tych ksiąg przez ludzi natchnionych, którzy byli wyrazicielami Boga. Wynika z tego, Ŝe w miarę jak kaŜda z ksiąg została napisana przez te narzędzia Ducha Świętego, była ona oddana Izraelowi przez nich i przyjęta była przez Izraelitów na zasadzie sprawdzonego jej autorstwa i pochodzenia jako część ich Kanonu Pisma Świętego. 2/ My, naleŜący do Kościoła Chrześcijańskiego przyjmujemy 61jako naleŜące do kanonu Starego  Testamentu tylko te księgi, które Izraelici uznawali za takie, gdyŜ byli oni przez Boga naznaczonymi opiekunami wyroczni BoŜych Starego Testamentu; poniewaŜ wybierając tych opiekunów wszechmądry Bóg wybrał tylko takich, którzy byli w stanie strzec jako wyroczni BoŜych tylko tych ksiąg, które były rzeczywiście tymi wyroczniami /Rzym 3:2/, aby ci z  wyŜszej dyspensacji - Kościół Ewangelii - mieli w tych księgach źródło i regułę swej wiary i postępowania. Prawda zawarta w tych dwóch twierdzeniach jest więc gwarancją dla nas, jeśli chodzi o przyjęcie 24 ksiąg Zakonu, Proroków i Pism, lub pierwszych 39 ksiąg Autoryzowanej Wersji Pism Starego Testamentu. Bardzo podobne dwa twierdzenia sprawiły równieŜ, iŜ Kościół w Wieku Ewangelii przyjął 27 ksiąg napisanych przez niektórych Apostołów i ich towarzyszy, którzy pisali pod apostolską kontrolą, jako stanowiące kanon Nowego Testamentu. Podstawą dla tych dwóch twierdzeń było przekonanie pierwotnego Kościoła, Ŝe nasz Pan Jezus przyszedł jako upowaŜnionyprzez Boga Wyraziciel nowego, a dla Kościoła ostatecznego objawienia Planu BoŜego. Objawił więc On Boga /Mat.11:27; Jan 3:2,13,34; 17:6,14,26; Hebr. 1:1,2/, ogłosił On Swą doktrynę jako od Boga pochodzącą /Jan 8:26,28; 12:49,50; 14:10,24; 15:15; 17:8,26/, czynił On i pouczał z taką potęgą i mocą, aby przekonać ludzi ogólnie, iŜ był On wielkim Prorokiem, który miał przyjść /Mat.21:11,46; Łuk.24:19; Jan 3:2. 4:19; 6:14; 7:40; 9:17/. Ta misja Jezusa Chrystusa jako przez Boga naznaczonego i jedynego Wyraziciela BoŜego jest podstawą tych dwóch twierdzeń, które przekonują Kościół Chrześcijański dzisiaj, Ŝe 27 ksiąg, które wyszły spod pióra niektórych Apostołów i ich towarzyszy piszących pod ich dyktandem stanowią rzeczywiście kanon, czyli księgi Nowego Testamentu.Te dwa twierdzenia są następujące: 1/ Dwunastu Apostołów było specjalnie wybranych  i upowaŜnionych przez Boga oraz natchnionych jako wyraziciele Chrystusa, by zachować i wyłoŜyć objawieniaChrystusowe Wieku Ewangelii sprzed i po zesłaniu Ducha Świętego w Zielone Świątki dla całego Kościoła Chrześcijańskiego, co teŜ wszyscy oni czynili ustnie, zaś niektórzy z nich bezpośrednio, lub pośrednio, to znaczy przez swych sekretarzy, uczynili to pisemnie. 2/ W ten sposób poświadczone pisma zostały przyjęte jako Pismo Święte przez ich uczniów z powodu apostolskiego pochodzenia! Tylko z powodu apostolskiego pochodzenia, poniewaŜ ci uczniowie wierzyli, Ŝe Apostołowie byli upowaŜnionymi i natchnionymi przez Boga wyrazicielami Chrystusa. Tak więc, oba te twierdzenia wykazują, Ŝe 62 Jezus Chrystus był przyjęty przez wszystkich wierzących  jako przez Boga upowaŜniony Wyraziciel nowego, a dla Kościoła ostatecznego, objawienia planu BoŜego. Z tych twierdzeń wynika zaś, Ŝe owe 27 ksiąg nie stały się kanonicznymi rzekomo na tej zasadzie, Ŝe Kościół nadał im kanoniczny charakter, jak twierdzą rzymsko - katolicy, ale Ŝe były one kanoniczne z powodu ich bezpośredniego lub pośredniego pochodzenia od Apostołów i były uznane za kanoniczne przez pierwotnych chrześcijan ze względu na ich apostolskie pochodzenie. Kościół tylko je przyjął jako kanoniczne z powodu apostolskiego pochodzenia. Przyjęcieza kanoniczne nie uczyniło ich kanonicznymi podobnie jak przyjęcie przez Izraelitów Zakonu, proroków i Pism nie stanowiło o ich kanoniczności. W obu wypadkach ich charakter kanoniczny wynikał z faktu, iŜ były one napisane przez natchnionych wyrazicieli Boga. JednakŜe, tak jak przyjęliśmy tylko te księgi jako naleŜące do kanonu Starego Testamentu, które Izrael posiadał w swoim kanonie, podobnie tylko te księgi przyjmujemy za naleŜące do kanonu Nowego Testamentu, które pierwotny Kościół posiadał w swoim kanonie. Kanoniczność ksiąg zaleŜy od Boga jako Dawcy Pisma Świętego, a nie od ludu BoŜego jako opiekunów wyroczni BoŜych. Jednak to, co pierwotni kustosze przyjęli jako posiadające charakter kanoniczny, winno być przyjęte za takie i teraz - nie z powodu ich autorytetu, lecz z powodu autorytetu Chrystusa, który uŜył Apostołów jako Swych wyrazicieli upowaŜnionych i natchnionych przez Boga jako nauczycieli i pisarzy. W jaki sposób uzgodnić myśl, Ŝe tylko apostolskie pochodzenie księgi Nowego Testamentu jest dowodem jej kanoniczności z faktem, Ŝe trzy księgi Nowego Testamentu nie były napisane przez Apostołów, a mianowicie Ewangelie: Marka i Łukasza i Dzieje Apostolskie /napisane przez Łukasza/? Na to pytanie dajemy następującą odpowiedź: Marek, pisarz Ewangelii noszącej jego imię nie był jej niezaleŜnym ludzkim autorem. Pisał on pod dyktando jako sekretarz św. Piotra. Łukasz, który napisał Ewangelię znaną od  jego imienia i Dzieje Apostolskie, pisał je pod dyktando jako sekretarz św. Pawła. Jak wynika z Dziejów Apostolskich 12:12, Marek był uczniem św. Piotra i zgodnie z dobrze potwierdzoną historią był on równieŜ jego towarzyszem przez wiele lat. Zapoznał się więc on z historią Chrystusa i Jego nauką z pouczenia św. Piotra i napisał swą Ewangelię pod jego dyktandem. Łukasz był zaś towarzyszem św. Pawła przez długie lata aŜ do końca działalności tego Apostoła /Koi.4:14; 2 Tym.4:11; jest to takŜe widoczne z części Dziejów Apostolskich gdzie uŜywane jest wyraŜenie „my" począwszy od Dz. Ap.16:10 aŜ do końca/. Fakt, Ŝe Łukasz był 63towarzyszem św. Pawła, pozwolił  Łukaszowi na dokładne poznanie z jego ust historii Chrystusa, Jego nauki, nauki samego św. Pawła i św. Piotra oraz na przedstawienie ich w Ewangelii swego imienia i Dziejach Ap., które były napisane pod dyktando św. Pawła. W ten sposób Piotr i Paweł w rzeczywistości pisali, uŜywając jako pośredników Marka i Łukasza. Wynika z tego, Ŝe cały Nowy Testament był apostolskiego pochodzenia. Ten właśnie fakt pobudził braci w pierwotnym kościele do przyjęcia tych pism jako pochodzące z upowaŜnienia BoŜego. Nie było Ŝadnego innego kryterium z wyjątkiem kryterium apostolskiego pochodzenia, które decydowało o przyjęciu pism i włączeniu ich do kanonu Nowego Testamentu. Bez takiego pochodzenia Ŝadne pismo nie mogło być przyjęte przez kościoły jako pochodzące z upowaŜnienia BoŜego, a więc przyjęte do kanonu Nowego Testamentu.Dlaczego więc Kościół pierwszego wieku i późniejszych, stawiał jako najbardziej zasadniczy warunek dla przyjęcia pism jako części wyroczni Nowego Testamentu pochodzenie ich od Apostołów? Na to odpowiadamy: Jezus ustanowił dwunastu Apostołów - przy czym św. Paweł zajął miejsce Judasza w ich gronie  - jako Swoich pełnomocników, rzeczników i wykonawców /Jan 20:21; Mat.18:18/. Pierwotny zaś Kościół wierząc temu, jedynie przyjmował nauki izarządzenia ustne i pisemne Dwunastu Apostołów jako pochodzące z upowaŜnienia i natchnienia BoŜego, a zatem jako obowiązujące Kościół w sprawach wiary i praktyki. Byli oni zabezpieczeni w tej wierze z powodu przyjęcia Jezusa Chrystusa jako jedynego i ostatecznego Wyraziciela Boga, który w tym charakterze dał Kościołowi Objawienie BoŜe poprzez nauki Apostołów i ich pisma /Jan 14:26; 15:26,27; 16:12-15/. Taką jest nauka Nowego Testamentu, jak tego dowodzą wyŜej cytowane teksty. Apostołom Chrystus nadał pewne władze, których nie dał innym: 1/ władzę autorytatywnego związywania Kościoła co do tego w co naleŜy wierzyć i co praktykować oraz władzę uwalniania Kościoła z wszelkiego wierzenia lub praktyki narzuconego przez innych, lub które pod wpływem błędu Kościół byłby skłonny przyjąć /Mat.18:18; Gal.1:8, 9; 2/ władzę udzielania darów Ducha /Gal.3:5; Dz.Ap.8:14-25/. Choć ewangelista Filip mógł kazać i czynić cuda, to jednak nie miał on władzy udzielania darów Ducha i dlatego prosił o to Apostołów, co uczynili Jan i Piotr, tak jak opis tego dowodzi. W jednym sensie tewłaśnie władze sprawiały, Ŝe Apostołowie stanowili główną część fundamentu Kościoła /Efez.2:20/.Wielu innych mogło pouczać i dokonywać cudów podobnie jak Apostołowie, lecz nikt inny nie miał tych wyŜej wymienionych dwóch władz, które posiadali wyłącznie 64 Apostołowie.