INNE FIGURY BIBLIJNE
Antyteza jest jeszcze inną figurą retoryczną, mianowicie taką, w której zaznaczone są uderzające kontrasty, które odpowiednio uŜyte stanowią ozdobę literacką. Jezus był mistrzem antytezy. Wiele antytez ukazuje się w Jego krytykowaniu nauczonych w Piśmie i faryzeuszy u Mat.23 oskarŜa On ich, Ŝe nakładają wielkie cięŜary na ludzkie ramiona, ale nawet palcem nie poruszą by je zdjąć / w. 4/; Ŝe obchodzą morze i ziemię, aby uczynić jednego nowego prozelitę, a gdy się nim stanie, czynią go synem zatracenia dwakroć więcej niŜ oni sami /w. 15/. OskarŜa ich dalej, iŜ nakładają dziesięcinę na najmniejsze rośliny, a opuszczają powaŜniejsze rzeczy w zakonie, sąd /prawdę/, miłosierdzie i wiarę /w. 23/; Ŝe przecedzali komara, a połykali wielbłąda /w. 24/; Ŝe dokonywali zewnętrznego oczyszczenia, lecz nie oczyszczali swych własnych serc / w. 25,26/; Ŝe wydają się piękni na zewnątrz alewewnątrz są pełni zepsucia podobnego do grobów pobielanych /w. 27,28/; iŜ zdobią nagrobki proroków, których zabili ich ojcowie, a chcą zabić największego ze wszystkich proroków - Syna BoŜego /w. 29-35/. Piękne juŜ cytowane antytezy zawarte w porównaniach u Mat.10:16 są niezrównane. Jak często Bóg uŜywa antytez, przeciwstawiając swą łaskawość względem Izraela i obojętność Izraela. Izajasz, Jeremiasz, Ezechiel, Ozeasz, Amos i inni prorocy wciąŜ uŜywają takich antytez. Ale przede wszystkim obfituje w nie księga Przypowieści Salomona. Zwróćmy uwagę na liczne antytezy w Przypowieściach, choćby tylko na rozdział 10 jako na przykład antytez w całej księdze: Syn mądry - ojciec szczęśliwy, syn głupi - matka nieszczęśliwa /w. l/; niezboŜność nie przynosi korzyści, ale sprawiedliwość ratuje /w. 2/; lenistwo prowadzi do ubóstwa, pracowitość zaś wzbogaca /w. 4/; błogosławieństwo BoŜenad sprawiedliwym, kara BoŜa nad niezboŜnikiem /w. 3/; korzyść wynika z uŜytkowania nadarzających się sposobności, strata zaś z niewykorzystania sposobności /w. 5/; powodzenie sprzyja sprawiedliwemu, a klęska niesprawiedliwemu /w. 6/; błogosławiona jest pamięć sprawiedliwego, ale pamięć niesprawiedliwego jest zepsuciem 41/w. 7,.sprawiedliwy ostoi się, ale niesprawiedliwy upadnie /w. 8/, itd. Antyteza ukazuje się w 32 wersetach tego rozdziału, po którym następują inne rozdziały pełne antytez. Te antytezy zaś z pewnością zwiększają i podkreślają siłę ekspresji literackiej Biblii. RównieŜ epigram, będący krótkim sentencyjnym powiedzeniem, znajduje się w obfitości w Biblii. Księga Przypowieści jest najlepszą ilustracją tej figury retorycznej. Nie mamy potrzeby cytowania lepszych przykładów epigramów niŜ te, które są w przemówieniach Chrystusa, szczególnie w Jego dwóch największych kazaniach /Mat. 5-7; Jan 13-17/ i w napomnieniach listów apostolskich.Metonimia, która oznacza zmianę nazwy, gdy na przykład jedna nazwa lub rzeczownik jest uŜyty zamiast drugiej, jest często uŜywaną figurą literacką, którą równieŜ znajdujemy w Biblii. Zmiana nazwy jest rezultatem jakiegoś związku pomiędzy dwiema nazwami, jak na przykład gdy się wymienia naczynie zamiast tego, co to naczynie zawiera, przyczynę zamiast jej skutku lub przeciwnie, albo przedmiot zamiast rzeczy, która do niego naleŜy itd. Tak więc u Łuk.22:20 wśród innych figur retorycznych Jezus uŜywa metonimii, mówiąc o znaczeniu zamiast o tym, co ono zawiera. Tekst ten brzmi: „Ten kielich /jego zawartość/ jest /przedstawia, tu występuje metafora/ Nowe Przymierze /tu druga metonimia zachodzi - skutek jest ukazany zamiast przyczyny; krew bowiem pieczętuje Nowe Przymierze, wypełniając je/. Łuk.16:29 jest innym przykładem metonimii: MojŜesz i prorocy nie oznaczają tu osób, lecz to co oni wytworzyli - Pismo Święte Starego Testamentu -czyli przyczyna przedstawiona jest zamiast skutku. W 1 MojŜ.25:23 znajdujemy kilka metonimii, w których skutek jest wymieniony zamiast przyczyny. Do nich naleŜą dwa narody wytworzone przez Ezawa i Jakuba zamiast ich embrionów, dwa rodzaje ludu zamiast ich embrionów, starszy lud zamiast embrionu oraz młodszy lud zamiast embrionu. W pierwszej części Dziejów Ap.l:18 znajdujemy właściwego sprawcę przedstawionego zamiast jego przedstawiciela, to znaczy w rzeczywistości nie Judasz, ale kapłani jako jego przedstawiciele kupili pole krwi za pieniądze Judasza zdobyte niesprawiedliwością. Metonimia wskazująca związek z podmiotem jest uŜyta w 1 MojŜ.41:13. W rzeczywistości Józef nie przywrócił podczaszego na jego urząd ani nie powiesił piekarza, on tylko był związany z tymi aktami jako ten, który je przepowiedział. Znowu w 5 MojŜ.28:5, w rzeczywistości nie kosz i nie dzieŜa były błogosławione, ale ich właściciel i zawartość jako związane z nimi; a więc jest to metonimia dotycząca podmiotu i związku. To samo u Ijoba 32:7,w rzeczywistości nie „długi wiek mówić będzie”, ani42 „mnóstwo lat nauczy mądrości" lecz ludzie, którzy skorzystają zdoświadczeń czasu. W tym tekście znowu jest uŜyta metonimia oparta na związku i podmiocie. Przykłady te wśród wielu innych w Bibliidowodzą uŜyteczności figury metonimii.Synekdocha jest figurą retoryczną bardzo zbliŜoną do metonimii z tą róŜnicą, Ŝe nie nazwa zastępuje inną nazwę, lecz część jakiejś rzeczy zastępuje jej całość albo całość zastępuje część. Przykładami synekdochy mogą być takie wyraŜenia, których uŜywamy, gdy mówimy, Ŝe dwadzieścia Ŝagli jest w jednej linii, a mamy na myśli okręty - część tu przedstawiona jest zamiast całości, lub gdy mówimy, Ŝe naród amerykański wybrał prezydenta, podczas gdy w rzeczywistości wybrała go tylko większa część narodu /całość zastępuje tu część/. Kiedykolwiek część reprezentuje całość lub całość reprezentuje część uŜywamy tego, co się zwie synekdocha. Oto przykłady tej figury retorycznej w Biblii, gdzie całość jest uŜyta dla określenia części: 1 Moj.6:12 powiada: „zepsuło było wszelkie ciało drogę swoją na ziemi". W powiedzeniu tym całość nie obejmowała Noego i siedmiu członków jego rodziny. U Mat 3:5 jest inny doskonały przykład uŜycia synekdochy, w którym część jest określona przez całość: „Tedy wychodziło do niego Jeruzalem /takŜe występuje tu metonimia, bo rzecz zawierająca jest wymieniona zamiast jej zawartości/ i wszystka Judzka ziemia /takŜe tu występuje rzecz zawierająca zamiast jej zawartości/ i wszystka kraina koło Jordanu’ /takŜe rzecz zawierająca zamiast zawartości/. W rzeczywistości nie wszyscy, ale liczni mieszkańcy tych okolic przyszli do Jana. Przykłady uŜycia synekdochy, gdzie częśćreprezentuje całość są następujące: „Prochem jesteś i w proch się obrócisz” /Adam w rzeczywistości był czymś więcej niŜ prochem, bo był osobą złoŜoną z ciała /prochu/ i pierwiastka Ŝycia -l MojŜ.3:19/; „Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj” - Mat.6:11. Chleb w tym wypadku reprezentuje nie tylko chleb, ale to wszystko, co jest nam potrzebne dla podtrzymywania ziemskiego i duchowego Ŝycia. Znowu, gdy Judasz uznał niewinność Pana naszego - Mat.27:4, to on nie wyraził tego słowami mówiącymi dosłownie o całej osobie Jezusa, ale mówił tylko o części Jego osoby: „Zdradziłem krew niewinną". Te przykłady powinny być wystarczające dla pokazania, Ŝe Biblia wśród innych rzeczy posługuje się równieŜ figurą synekdochy jako części swojej literackości.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz